Horzels bij paarden – van plaag tot inwendige parasiet
In de nazomer zijn op de vacht van sommige paarden plotseling kleine gele puntjes te zien. Wat op het eerste gezicht lijkt op kleine wormpjes, vuil of plantendelen, zijn de eitjes van de dassenvlieg. De volwassen vliegen zelf leven maar kort en steken het paard niet. Toch kunnen vooral hun larven voor veel onrust zorgen, omdat deze een groot deel van hun ontwikkeling als parasiet in het spijsverteringskanaal van het paard doorbrengen.
Geen wormen, maar echte vliegen
Ze behoren echter niet tot de wormen, maar tot de orde van de tweevleugeligen en daarbinnen tot de onderorde van de vliegen. In alle landen komen verschillende soorten voor; bij paarden komt vooral Gasterophilus intestinalis veel voor. Volwassen horzels doen met hun behaarde lichaam een beetje denken aan kleine hommels. Tijdens hun korte levensduur staat vooral de voortplanting centraal. De vrouwtjes zoeken doelbewust paarden op om hun eitjes te leggen. Daarbij vliegen ze steeds weer snel op de dieren af, wat bij het paard afweergedrag uitlokt. Vooral in de wei kan dit tot een aanzienlijke stresssituatie leiden.
Wanneer horzels bijzonder actief zijn, hangt af van het klimaat. In onze regio’s vindt de eiafzet voornamelijk plaats in de nazomer en de herfst. Bij voldoende warm weer kan de vliegperiode verschuiven of verlengen.
Waar horzels hun eitjes leggen
De eitjes van de horzel zijn slechts ongeveer één tot twee millimeter groot, maar door hun meestal lichtgele kleur zijn ze toch goed zichtbaar. Ze worden door het vrouwtje stevig aan de afzonderlijke haren van het paard vastgeplakt en kunnen daarom niet zomaar met de hand worden weggeveegd. Gasterophilus intestinalis legt haar eitjes bij voorkeur op de voorbenen, op de schouder en ter hoogte van de flanken, terwijl andere soorten eerder de kop en de keel kiezen. De plaats waar de eitjes op het paard worden gelegd, is geen toeval. Ze bevinden zich vaak op plekken die het paard met zijn mond kan bereiken.
Gasterophilus pecorum vormt een bijzonder geval. Deze soort legt haar eitjes niet direct op het paard, maar op planten, die vervolgens tijdens het grazen kunnen worden opgenomen.
Een vlieg met een ongebruikelijke levenscyclus
Warmte, vochtigheid en de mechanische prikkeling door het likken bevorderen het uitkomen van de vliegenlarven. Door het knabbelen en likken komen eitjes en pas uitgekomen larven in de mond van het paard terecht, waar de eigenlijke parasitaire fase begint. De larven verblijven ongeveer 4 weken in de mondholte, waar ze zich nestelen in de tong, het tandvlees en het slijmvlies. Wanneer ze na deze periode het weefsel verlaten, worden ze met het speeksel doorgeslikt. Eenmaal in de maag aangekomen hechten de larven zich met hun krachtige mondhaken aan het maagslijmvlies, waar ze 8-10 maanden blijven. Aan het einde van hun ontwikkeling maken de larven, die nu tot ongeveer twee centimeter lang zijn, zich los van het slijmvlies en worden ze met de ontlasting uitgescheiden. De krachtige, duidelijk gelede larven zijn meestal roodachtig tot bruinachtig van kleur en hebben op hun lichaamssegmenten opvallende rijen kleine stekels. Op de grond verpoppen ze zich uiteindelijk, waarna enkele weken later de volwassen horzels uitkomen.
Niet elke besmetting maakt het paard ziek
De larven kunnen in verbazingwekkend grote aantallen in de maag van een paard voorkomen zonder dat het dier symptomen vertoont. Tegenwoordig wordt hun klinische betekenis daarom genuanceerder beoordeeld dan vroeger. Volgens de huidige stand van kennis behoren larven van de horzels niet tot de belangrijkste ziekteverwekkende maag- en darmparasieten bij het paard. Toch kunnen ze de slijmvliezen irriteren en bij een ernstige besmetting gezondheidsproblemen veroorzaken.
Klachten kunnen al ontstaan tijdens de migratie van de larven door de mondholte. Door de mechanische irritatie kunnen de slijmvliezen ontstoken raken. Getroffen paarden kunnen gevoelig reageren bij het eten, meer speeksel produceren, opvallend kauwen of moeite hebben met het opnemen van voer. Ook het slaan met het hoofd wordt in verband gebracht met larvenstadia in de mondholte.
In de maag veroorzaken de mondhaken van de larven kleine verwondingen op de plaatsen waar ze zich vasthechten. Hierdoor kunnen lokale ontstekingen en veranderingen aan het slijmvlies ontstaan. In zeldzame gevallen is ernstigere schade mogelijk. Er zijn ernstige complicaties beschreven, zoals een perforatie van de maagwand, maar deze komen uiterst zelden voor. Ook de darmen van het paard kunnen worden aangetast, waardoor aangetaste dieren koliekachtige klachten en diarree kunnen vertonen.
De stress begint al bij het naderen
Niet alleen de larven kunnen het paard problemen bezorgen. Ook de volwassen horzels veroorzaken bij sommige paarden al sterke stress door hun kenmerkende geluid bij het naderen. De dieren kunnen nerveus worden, plotseling wegrennen, met hun voorbenen uithalen, stampen of proberen voor de vliegen weg te rennen. Voor paarden die sowieso gevoelig reageren op insecten, kan de vliegperiode daarom erg belastend zijn. Een bijzonderheid is dat dassenvliegen, in tegenstelling tot dazen of muggen, geen bloed zuigen. Het hectische afweergedrag van het paard ontstaat dus niet als reactie op een pijnlijke steek, maar vooral door het aanvliegen en het leggen van eitjes.
Waarom een normaal ontlastingsonderzoek de larven niet altijd opspoort
Bij de moderne parasietenbestrijding spelen ontlastingsonderzoeken een belangrijke rol. Voor horzels werkt dit principe echter niet, omdat het geen wormen zijn en zich niet in de darmen van het paard voortplanten door daar eitjes te produceren. Een klassiek onderzoek van paardenuitwerpselen op wormeitjes kan een besmetting met horzellarven daarom niet op betrouwbare wijze uitsluiten. Dit is met name belangrijk bij een selectief ontwormingsbeleid. Een negatief uitslag van een ontlastingsonderzoek op wormeitjes betekent dus niet automatisch dat het paard ook vrij is van horzellarven.
Een eerste aanwijzing voor een mogelijke besmetting zijn veeleer de typische eitjes in de vacht. Soms kunnen ook larven in de mondholte worden ontdekt. De larven in de maag kunnen alleen bij een maagspiegeling worden gevonden. Zelden worden volwassen larven ook in de uitwerpselen waargenomen wanneer ze het lichaam verlaten.
Verwijder de eitjes zo vroeg mogelijk uit de vacht
Dasselvliegen behoren tot het natuurlijke parasietenbestand van het paard en komen in veel regio’s op grote schaal voor. Hoewel niet elke besmetting tot een ziekte leidt, zijn ze toch meer dan alleen maar vervelende vliegen. Een eenvoudige maatregel om de opname te verminderen, is het regelmatig verwijderen van de eitjes uit de vacht. Er zijn ook speciale eiermesjes of eiermesjes om de vastgeplakte eitjes van de haren los te maken. Tijdens het vliegseizoen moeten vooral de voorbenen, schouders, flanken en het hoofd- en keelgebied zorgvuldig worden gecontroleerd. Hoe eerder de eitjes worden verwijderd, hoe kleiner de kans dat het paard larven binnenkrijgt tijdens het likken. De verwijderde eitjes mogen niet zomaar op de grond vallen waar paarden grazen of eten. Het is verstandiger om ze op te vangen en weg te gooien.
Bij grotere groepen paarden loont het bovendien de moeite om zo veel mogelijk alle dieren regelmatig te controleren. Paarden verzorgen elkaars vacht en kunnen op die manier ook larven van andere paarden binnenkrijgen. Als de eitjes consequent worden verwijderd, kan al een deel van de larveninname worden voorkomen en kan de besmettingsdruk aanzienlijk worden verminderd.
Plantaardige ondersteuning tijdens het seizoen van de horzels
Een oud huismiddeltje tegen horzels is mierikswortel, dat door zijn scherpe stoffen kan voorkomen dat de larven zich in de maag nestelen en tegelijkertijd spijsverteringsklachten verhelpt. De mierikswortel moet in de vorm van gedroogd poeder aan het paard worden toegediend, omdat de scherpte van de wortel door het droogproces aanzienlijk wordt verminderd. Als aanvulling kunnen kruiden die rijk zijn aan bitterstoffen, zoals alsem, worden gebruikt. Deze stimuleren de vorming en afgifte van spijsverteringssappen en ondersteunen zo de spijsvertering. Walnootbladeren leveren looistoffen die kunnen bijdragen aan de verzorging van geïrriteerde of overbelaste slijmvliezen. Ontstekingsremmende en kalmerende kruiden zoals kamille en salie kunnen het mengsel op zinvolle wijze aanvullen en het gevoelige slijmvlies in de mond- en maagstreek ondersteunen.
Met regelmatige controle, het verwijderen van de eitjes en een gerichte ondersteuning van het spijsverteringskanaal kan het paard goed door het vliegenseizoen worden begeleid.
Voorkomen is beter dan genezen.
Soms is een chemische ontworming noodzakelijk, maar dan moet je daarna de maag ondersteunen, want chemische wormkuren hebben ook negatieve bijwerkingen en wanneer je vaak een chemische wormkuur geeft zonder je af te vragen of het überhaupt wel nodig is, dan word je paard op een gegeven moment immuun voor deze wormkuren, werken ze niet meer voldoende en de microbiome in de darm is niet meer in balans. De ondersteuning voor maag en darmen na een chemische wormkuur verschilt van paard tot paard, dus begin niet zomaar, maar stuur me gewoon een e-mail, dan help ik je verder.
Als je dus toch wilt of moet ontwormen, zijn vooral ivermectine en moxidectine geschikte ontwormingsmiddelen. Deze doden tegelijkertijd ook strongylidenlarven, die zich voor de winter in het slijmvlies van de dikke darm nestelen. Door het ontwormen tegen horzellarven wordt de besmetting met strongyliden doorgaans ook aanzienlijk verminderd, wat de parasietendruk in het komende jaar wat verlaagt.
Het ontwormen mag pas plaatsvinden als er eenmaal echte vorst is geweest, zodat de vliegende insecten zijn gedood.
Of overleg tijdig met je dierenarts over de juiste ontworming tegen horzellarven voor je paard.
Ikzelf werk alleen maar met kruiden en natuurlijke ontwormingsmiddelen en dat werkt heel goed en ik haal de eitjes weg. Hieronder wat produkten die erg goed werken,
. Maar nogmaals, voorkomen is beter dan genezen, haal dus die eitjes van je paard af!! Paarden houden en verzorgen is nou eenmaal veel werk.
Opmerkingen